Mường Nhé là một trong huyện miền núi phía bắc của tỉnh Điện Biên không chỉ được thiên nhiên ưu đãi với khí hậu ôn hòa và nhiều thắng cảnh đẹp mà còn là nơi tập trung của 10 dân tộc sinh sống với những nét Văn hóa đặc sắc. Đến với Mường Nhé, ngoài việc tham quan các danh lam thắng cảnh, đầy huyền bí, hoang sơ nơi miền sơn cước, du khách được hòa nhập, trải nghiệm văn hóa cộng đồng dân tộc Hà Nhì, được mặc những bộ trang phục truyền thống, hòa mình vào các điệu nhảy (Á Mỳ Sư, Cá Nhi Nhi) của núi rừng hay được tham gia vào những lễ hội độc đáo để tìm hiểu các phong tục, tập quán của đồng bào dân tộc Hà Nhì Lạ Mí. Đặc biệt du khách sẽ được thưởng thức ẩm thực của cộng đồng người Hà Nhì Lạ Mí.

Các cô gái Hà Nhì Lạ Mí ở Sín Thầu

Văn hóa ẩm thực của các tộc người ở Tây Bắc nói chung, nhất là dân tộc Hà Nhì Lạ Mí, thuộc loại hình văn hóa đồ nướng, đồ luộc. Trước đây người Hà Nhì và đại bộ phận cư dân nhóm ngôn ngữ Tạng – Miến chỉ ăn cơm tẻ đồ, tất cả các món ăn thường đi kèm với muối ớt . Cơm tẻ đã luộc gạo rồi đồ, ngô đồ, sắn đồ…Các món ăn truyền thống như  món luộc, món xào, món rang, món nướng, món tái, món rán,  món cháo, món dưa… đểu rất độc đáo và lạ lẫm.

Mâm cơm trong gia đình người Hà Nhì Lạ Mí

Món được ưa chuộng nhất của cộng đồng người Hà Nhì là món dưa chua khô (Gò pạ gò ché) được làm từ rau cải nương, từ dưa chua có thể xào nấu với các món thịt như lợn, bò, cá, thịt nai…. Để món dưa chua thơm, ngon, khi lấy rau cải ở nương về đem phơi héo, dùng dao sắc thái nhỏ từ gốc đến ngọn, trộn lẫn với muối cho vừa mặn. Đem cho vào chum đậy kín cho ít nước chua, thời gian ủ khoảng 1đến 2 tuần thì đem ra chế biến các món ăn tổng hợp. Dưa chua có thể xào thịt gà, lợn, khi xào phải vớt dưa và bóp hết nước chua, xào bằng chảo cho mỡ lợn và gia vị muối mắm. Khi ăn với cơm có vị chua và mùi thơm ăn với cơm rất ngon. Ngon nhất là món dưa xào cá suối. Cá được mổ moi bỏ ruột, ướp muối cho vào nồi ninh cho chín thịt mềm xương, sau đó mới cho dưa vào sau, cho gia vị muối mắm vừa đủ ăn rất ngon, lạ đối với những du khách được thưởng thức lần đầu.

Món dưa chua khô Hà Nhì Lạ Mí (Gò pạ gò ché).

 Ngoài ra trong văn hóa ẩm thực của người Hà Nhì Lạ Mí không thể thiếu đó là món cháo gà, cháo lợn, nghĩa là khi mổ gà hay lợn lấy một ít gạo đỏ, rau cải nương, Hạt thảo quả cho vào nước luộc gà, lợn nấu cháo, nhất thiết phải có cháo nhất là trong ngày Lễ, Tết.

Món cháo gà trong ngày tết (À ha ché trạ)

Món chua tổng hợp (chá ché) được làm từ nhưng loại thức ăn như món cháo của gà, lợn và các loại thịt gà, lợn, bò, ớt, rau xanh trong ngày tết. Khi tết xong, người Hà Nhì lấy tất cả các món ăn còn sạch đổ lẫn vào nhau rồi cho vào ống tre. Chờ đến khi lên men và thật chua mới mang ra ăn.

Món chua tổng hợp (chá ché)

Người Hà Nhì thường một ngày nấu hai bữa cơm chính là bữa sáng và bữa chiều. trong đó, bữa sáng thường nấu để ăn cả sáng và trưa. Cơm đỏ ngâm gạo từ tối hôm trước, sáng dậy các cô gái đun nước lên trên chảo to, luộc gạo rồi vứt lên giá đảo đều gạo đổ vào chõ xôi đồ lên khoảng 40 phút sau là dùng được, Cơm tẻ đồ được nấu từ gạo đỏ Hà Nhì chẳng những dùng để ăn hàng ngày mà còn là lễ vật không thể thiếu để cúng tổ tiên trong dịp Lễ Tết của cộng đồng người Hà Nhì.

Cô gái Hà Nhì đang ngâm gạo chuẩn bị nấu cơm (Á hồ ú chà)

Đồ uống của người Hà Nhì có chè được chế biến từ một số loại lá rừng có tác dụng giải khát, bổ máu và thanh nhiệt như: Hạt thảo quả (Gò xó á nư), Rễ cỏ tranh (Ờ chí tồ pú) và đặc biệt là loại chè rừng (Chà pu á pạ) có hương vị đặc biệt thơm ngon, nhất là lúc có khách quý đến nhà. Chè rừng (Chà pu á pạ) cũng là thứ đồ uống không thể thiếu được trong dịp sinh hoạt cộng đồng và trong đời sống thường ngày của cộng đồng người Hà Nhì Lạ Mí.

Lá chè Hà Nhì(Chà pu á pạ).

Cộng đồng người Hà Nhì Lạ Mí sống ở vùng núi cao, mùa đông kéo dài, nên trong các món ăn bao giờ họ cũng chú trọng yếu tố “nóng” bằng cách thêm vào các gia vị có tính cay như ớt, gừng. Đặc biệt là những món nước chấm, rang như: thịt rang ớt, gà rang ớt, gừng, thịt bò xào gừng ớt, cá suối nướng với gừng với ớt và hạt dổi rừng, dưa khô xào ớt, củ cải xào gừng….

Cá suối nướng với gừng với ớt và hạt dổi rừng,

Người Hà Nhì rất chú trọng đến các loại nước chấm trong mâm cơm hằng ngày và trong các dịp lễ tết trong đó không thể thiếu được là món nước chấm làm từ vỏ cây me tròn lấy từ rừng về. Sau khi lấy về vỏ cây me tròn được làm sạch, cạo phần vỏ béo rồi đem băm nhuyễn, pha chế với thịt băm đã được làm chin, them các loại gia vị như ớt tươi, hạt dổi trộn lẫn vào nhau rồi thêm nước nóng đun sôi để nguội.

Nước chấm

Với nguồn thức ăn có sẵn trong tự nhiên phong phú, cách chế biến món ăn của dân tộc Hà Nhì cũng rất độc đáo mà ngon như món nộm hoa chuối, châu chấu rang; cào cào rang chua, nước tương đậu ủ dưới đất, cá chua ủ ống tre, bánh trôi, bánh giầy, măng chua….

Ngày nay, kinh tế xã hội phát triển, đời sống vật chất của cộng đồng ngày càng ổn định hơn, việc nấu các món ăn truyền thống được bà con quan tâm hơn, vừa lưu giữ được nét văn hóa truyền thống của người Hà Nhì, vừa góp phần làm phong phú bản sắc văn hóa các dân tộc  huyện Mường Nhé.

Nguồn: Báo Điện tử Điện Biên

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *